Алынды: 03.06.2026
Қабылданды: 05.08.2026
Онлайн жарияланды: 21.08.2026
ӘОЖ: 615.33:614.2
DOI: 10.53511/pharmkaz.2026.4.6
КӨПБЕЙІНДІ СТАЦИОНАРДА ЖҮЙЕЛІК АНТИБИОТИКТЕРДІ WHO AWARE ЖІКТЕМЕСІ БОЙЫНША ТҰТЫНУ
Қапасова З.Ш.¹, Исмаилов И.З.², Абуова М.А.³, Гурцкая Г.М.⁴, Ақпаева К.М.¹, Қапасов С.С.¹, Әмренова А.О.¹
¹ «Астана медицина университеті» КеАҚ, фармацевтикалық пәндер кафедрасы,
Астана қ., Қазақстан Республикасы.
² Қырғыз Республикасы Ұлттық ғылым академиясының Химия және фитотехнология институты,
Бішкек қ., Қырғыз Республикасы.
³ №1 көпсалалы қалалық аурухана, дәрілік қамтамасыз ету және дәрілік заттарды дайындау бөлімі,
Астана қ., Қазақстан Республикасы.
⁴ Көпсалалы қалалық аурухана, Астана қ., Қазақстан Республикасы.
Кіріспе. Антибактериялық препараттарды ұтымды пайдалану антимикробтық резистенттілікке қарсы іс-қимылдың негізгі бағыттарының бірі болып табылады. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының WHO AWaRe (Access, Watch, Reserve) жіктемесін ATC/DDD әдіснамасымен бірге қолдану антибиотиктерді тұтыну көлемі мен құрылымын стандартталған түрде бағалауға және антимикробтық стюардшип бағдарламаларын жетілдіру бағыттарын анықтауға мүмкіндік береді.
Зерттеу мақсаты. 2022–2024 жылдары Астана қаласындағы көпбейінді стационарда жүйелік антибиотиктерді тұтынудың құрылымы мен динамикасын WHO ATC/DDD әдіснамасы және WHO AWaRe жіктемесі негізінде талдау, сондай-ақ анықталған өзгерістерді стационардың клиникалық бейінінің трансформациясын ескере отырып бағалау.
Материалдар мен әдістер. 2022–2024 жылдардағы стационардың ішкі фармакоэпидемиологиялық есептілігінің жинақталған және иесіздендірілген деректері негізінде ретроспективті обсервациялық зерттеу жүргізілді. J01 тобына жататын жүйелік антибактериялық препараттарды тұтыну WHO ATC/DDD әдіснамасына сәйкес бағаланып, 100 төсек-күнге шаққандағы DDD көрсеткішімен берілді. Антибиотиктер WHO AWaRe санаттарына жіктелді. Қосымша түрде ең көп тұтынылған бес халықаралық патенттелмеген атау және жеті жетекші ATC тобы анықталды. Нәтижелер инференциялық статистиканы қолданбай, абсолюттік және салыстырмалы көрсеткіштермен ұсынылды.
Нәтижелер. Жүйелік антибиотиктердің жалпы тұтынуы 2022 жылы 62,74 DDD/100 төсек-күн, 2023 жылы 64,50 және 2024 жылы 52,33 DDD/100 төсек-күн болды. Барлық зерттеу жылдарында Watch санатындағы антибиотиктер басым болып, олардың үлесі тиісінше 62,67%, 63,89% және 85,75% құрады. Access санатының үлесі 2022 жылғы 37,22%-дан 2023 жылы 36,02%-ға және 2024 жылы 14,20%-ға дейін төмендеді, ал Reserve санатының үлесі 0,2%-дан төмен деңгейде сақталды. Барлық кезеңде ең көп тұтынылған антибиотик цефтриаксон болды, оның тұтынуы 23,33-тен 44,86 DDD/100 төсек-күнге дейін өсті. ATC топтары деңгейінде J01D тобы тұрақты түрде басым болды және оның тұтынуы 25,76-дан 47,58 DDD/100 төсек-күнге дейін артты.
Талқылау. Watch санатындағы антибиотиктердің тұрақты жоғары үлесі және Access препараттарының үлесінің ДДҰ ұсынған ≥60% нысаналы көрсеткішінен едәуір төмен болуы антимикробтық препараттарды ұтымды пайдалану жөніндегі мониторинг пен шараларды күшейту қажеттігін көрсетеді. Сонымен қатар 2024 жылы тұтыну құрылымындағы айқын өзгерістерді стационардың ұйымдастырушылық трансформациясымен, соның ішінде кардиохирургиялық, тамыр хирургиясы және реанимациялық бөлімшелердің ашылуымен байланысты контексте қарастырған жөн. Сондықтан анықталған динамика дәрілік заттарды қолдану практикасын ғана емес, медициналық ұйымның клиникалық бейініндегі өзгерістерді де сипаттайды.
Қорытынды. WHO AWaRe жіктемесін ATC/DDD әдіснамасымен біріктіріп қолдану Watch санатындағы антибиотиктердің тұрақты басымдығын және Access санатындағы препараттардың жеткіліксіз үлесін анықтауға мүмкіндік берді. Клиникалық бөлімшелердің бейінін ескеретін тұрақты AWaRe-мониторинг антимикробтық стюардшип бағдарламаларын жетілдіруге және көпбейінді стационарларда антибактериялық терапияны оңтайландыруға ықпал етуі мүмкін.
Түйінді сөздер: жүйелік антибиотиктер; WHO AWaRe; ATC/DDD; 100 төсек-күнге шаққандағы DDD; антимикробтық резистенттілік; антимикробтық стюардшип; цефтриаксон; көпбейінді стационар; фармакоэпидемиология.
