Алынды: 2026 жылғы 18 мамыр
Қабылданды: 2026 жылғы 18 тамыз
Онлайн жарияланды: 2026 жылғы 21 тамыз
ӘОЖ: 615.2/.065(574)
DOI: 10.53511/pharmkaz.2026.4.7
2025 ЖЫЛҒЫ ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ ДӘРІЛІК ЗАТТАРДЫҢ ЖАҒЫМСЫЗ РЕАКЦИЯЛАРЫ ТУРАЛЫ СПОНТАНДЫ ХАБАРЛАМАЛАРДЫ ТАЛДАУ ЖӘНЕ ФАРМАКОЛОГИЯЛЫҚ ҚАДАҒАЛАУ САПАСЫН БАҒАЛАУ ТӘСІЛДЕРІ
Нагиева Н.Ш.1 , Кадырбаева Г.М.1, Журынова А.О.1, Аблаева Д.С.2, Қожанова Қ.Қ.1
1«С. Ж. Асфендияров атындағы Қазақ Ұлттық Медицина университеті» КЕАҚ, Алматы, Қазақстан
2 ЖШС «Turlan Medical» медициналық орталығы, Шымкент, Қазақстан
Кіріспе: Спонтанды хабарламалар дәрілік заттардың қауіпсіздігі туралы сигналдарды анықтаудың негізгі дереккөздерінің бірі болып табылады. Алайда хабарламалардың абсолюттік саны жағымсыз реакциялардың популяциялық жиілігін немесе жекелеген препараттардың салыстырмалы қауіпсіздігін тікелей сипаттамайды. Сондықтан ашық есептіліктегі хабарламалардың құрылымын және деректердің толықтығын бағалау фармакологиялық қадағалау қызметін жетілдіру үшін маңызды.
Зерттеудің мақсаты: 2025 жылғы Қазақстан Республикасындағы дәрілік заттардың жағымсыз реакциялары туралы ашық агрегатталған хабарламалардың құрылымын сипаттау және қолжетімді деректер шегінде хабарламалар массивінің сапасын бағалауға қолданылатын көрсеткіштерді айқындау.
Материалдар мен әдістер: Дәрілік заттар мен медициналық бұйымдарды сараптау ұлттық орталығының 2025 жылғы қаңтар-желтоқсан айларындағы ашық айлық есептері негізінде ретроспективті сипаттамалық зерттеу жүргізілді. Жарияланған агрегатталған деректердегі 2 971 хабарлама бойынша түсу көздері, өңірлер, анатомиялық-терапиялық-химиялық жіктеме (АТХ) топтары, фармацевтикалық ұйымдар, дәрілік зат өндірушілері және клиникалық нәтижелер сипатталды. Жеке жағдай деңгейіндегі деректер қолжетімсіз болғандықтан, валидті емес және қайталанған хабарламаларды дербес дедупликациялау жүргізілген жоқ; талдау абсолюттік сандар мен пайыздарға негізделді.
Нәтижелер: 2 971 хабарламаның 2 232-сі (75,1 %) медициналық ұйымдардан, 724-і (24,4 %) фармацевтикалық компаниялардан, 15-і (0,5 %) DariKZ арнасы арқылы түскен. АТХ жіктемесі бойынша J01 тобы 948 (31,9 %), J04 тобы 729 (24,5 %) хабарламаны құрады. 766 хабарламада (25,8 %) өндіруші туралы, 761 хабарламада (25,6 %) клиникалық нәтиже туралы мәлімет көрсетілмеген. Өңірлер бойынша хабарламалар саны әртүрлі болды, бірақ халық санына, госпитализацияға немесе дәрілік экспозицияға стандарттау жүргізілген жоқ.
Талқылау: Қолжетімді агрегатталған деректер хабарламалардың көлемін, құрылымын және жекелеген өрістердің толтырылуын сипаттауға мүмкіндік береді, бірақ жағымсыз реакциялардың жиілігін, препараттардың салыстырмалы қауіпсіздігін немесе ұлттық фармакологиялық қадағалау жүйесінің жалпы сапасын толық бағалауға жеткіліксіз. Хабарламалардың уақтылығы, жағымсыз реакция туралы жеке хабарламалардың (Individual Case Safety Report, ICSR) клиникалық толықтығы, реакциялардың күтілетін немесе күтілмеген мәртебесі және Медициналық қолдануға арналған дәрілік препараттарды тіркеуге қойылатын техникалық талаптарды үйлестіру жөніндегі халықаралық кеңестің (International Council for Harmonisation, ICH) критерийлері бойынша ICSR күрделілігі сияқты процестік көрсеткіштерді есептеу үшін жеке жағдай деңгейіндегі деректер қажет.
Қорытынды: 2025 жылғы ашық мониторинг деректері Қазақстандағы спонтанды хабарламалардың құрылымын және деректер толықтығындағы проблемалық өрістерді сипаттауға мүмкіндік берді. Агрегатталған деректер негізінде есептелетін көрсеткіштерді хабарламалар массивінің сипаттамалық және деректер сапасы көрсеткіштері ретінде қолдану орынды; фармакологиялық қадағалау жүйесінің сапасын кешенді бағалау үшін стандартталған деноминаторлар мен жеке ICSR деңгейіндегі құрылымдық, процестік және нәтижелік индикаторлар қажет.
Түйінді сөздер: фармакологиялық қадағалау, спонтанды хабарламалар, жағымсыз реакциялар, ICSR, дәрілік заттар, деректер сапасы, АТХ жіктемесі, Қазақстан Республикасы.
количество просмотров / 👁 31