Алынды: 28.07.2026
Қабылданды: 13.08.2026
Онлайн жарияланды: 21.08.2026
ӘОЖ: 615.322:339.13:658.5
DOI: 10.53511/pharmkaz.2026.4.12
ELYTRIGIA REPENS L. НЕГІЗІНДЕ ФИТОСУБСТАНЦИЯ ӘЗІРЛЕУДІҢ НАРЫҚТЫҚ ӘЛЕУЕТІН ЖӘНЕ ТЕХНИКО-ЭКОНОМИКАЛЫҚ ТИІМДІЛІГІН БАҒАЛАУ
Н.Е. Конаш1, К.С. Жакипбеков1, С.Е. Момбеков1,
Г.М. Саякова1, Н.А. Рахымбаев1, М.З. Аширов1, А.Б. Муканова1
1С.Ж. Асфендияров атындағы Қазақ ұлттық медицина университеті, Алматы, Қазақстан
Кіріспе. Өсімдік тектес дәрілік заттарға сұраныстың артуы өнеркәсіптік қолдануға жарамды стандартталған фитосубстанцияларды әзірлеудің өзектілігін арттырады. Алайда өсімдік шикізатынан фармацевтикалық өнімге көшу тек технологиялық және фармакогностикалық негіздеуді ғана емес, сонымен қатар жобаның нарықтық әлеуеті мен экономикалық іске асырылу мүмкіндігін бағалауды талап етеді.
Зерттеудің мақсаты. Қазіргі нарықтық үрдістер мен кейінгі өнеркәсіптік енгізу талаптарын ескере отырып, Elytrigia repens L. негізіндегі фитосубстанцияны әзірлеудің нарықтық әлеуеті мен технико-экономикалық тиімділігін бағалау.
Материалдар мен әдістер. Өсімдік тектес дәрілік заттардың әлемдік және Қазақстан нарығын талдау мен фитосубстанция өндірісін технико-экономикалық модельдеуді біріктіретін кешенді аналитикалық зерттеу жүргізілді. Нарықтық деректер халықаралық аналитикалық есептерден және 2026 жылғы 30 наурыздағы жағдай бойынша Қазақстан Республикасының дәрілік заттар мемлекеттік тізілімінен алынды. Экономикалық модель 70% этанолмен ультрадыбыстық экстракцияның зертханалық параметрлеріне және бес жылдық жоспарлау көкжиегіне негізделді. Таза келтірілген құн (NPV), рентабельдік индексі (PI) және дисконтталған өтелу мерзімі (DPP) есептелді. Өткізу бағасы, сату көлемі және материалдық шығындар өзгерген кездегі сезімталдық талдауы жүргізілді.
Нәтижелер. Талдау өсімдік тектес дәрілік заттардың әлемдік нарығының тұрақты өсіп келе жатқанын көрсетті. Қазақстанда тіркелген 6860 дәрілік заттың 82-сі, яғни 1,2%-ы өсімдік тектес препараттарға тиесілі болды, бұл аталған сегменттің шектеулі ұсынылғанын көрсетеді. Базалық сценарийде 500 г фитосубстанцияның бір бірлігінің өзіндік құны 22 996 теңге, ал болжамды өткізу бағасы 39 000 теңге болды. NPV 6 939 928 теңгені, PI — 1,43-ті, DPP — 3,89 жылды құрады. Жоба өткізу бағасының және сату көлемінің төмендеуіне барынша сезімтал болды.
Талқылау. Алынған нәтижелер Elytrigia repens L. негізіндегі фитосубстанцияны әзірлеудің нарықтық және экономикалық тұрғыдан перспективалы болуы мүмкін екенін көрсетеді. Нарықтық талдауды экстракцияның зертханалық параметрлерімен және экономикалық модельдеумен біріктіру жобаны фармацевтикалық әзірлеудің ерте кезеңінде бағалауға мүмкіндік береді. Дегенмен оң қаржылық көрсеткіштер өнеркәсіптік іске асырылудың түпкілікті дәлелі болып табылмайды, өйткені модель зертханалық параметрлерге, есептік болжамдарға және қайталама нарықтық деректерге негізделген. Масштабтау кезінде экстракт шығымының өзгеруі, GMP талаптарын енгізу, технологиялық процесті валидациялау, сапаны бақылау, тұрақтылық және фитосубстанцияны стандарттау шығындарын ескеру қажет.
Қорытынды. Elytrigia repens L. негізіндегі фитосубстанцияны әзірлеу нарықтық және технико-экономикалық тұрғыдан әлеуетті тиімділігін көрсетті. Жобаның практикалық іске асырылуын растау үшін пилоттық масштабтау, реттеушілік және өндірістік шығындарды нақтылау, сапа критерийлерін әзірлеу және технологияның өнеркәсіптік өндіріске жақын жағдайларда қайталанғыштығын тексеру қажет.
Түйінді сөздер: Elytrigia repens L.; фитосубстанция; дәрілік өсімдік шикізаты; нарықтық талдау; технико-экономикалық бағалау; экономикалық тиімділік; фармацевтикалық өндіріс.
количество просмотров / 👁 36